(Zob. Informator - Postępowanie w sprawach spadkowych)
Z działem spadku mamy do czynienia gdy spadek przypada kilku spadkobiercom;
Do momentu dokonania działu = wspólność majątku spadkowego = spadkobiercy mają ułamkowy udział w całym spadku, a nie w poszczególnych przedmiotach.
- do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, z zachowaniem dalszych przepisów kodeksu cywilnego dot. spadków.
Przedmiotem działu mogą być jedynie aktywa, a nie długi spadkowe. Ewentualne uregulowanie kto i za jakie długi odpowiada wywołuje skutki jedynie w stosunkach wewnętrznych.
Możność dokonania działu spadku nie jest ograniczona w czasie.
Sposoby działu spadku:
1) Dział umowny na mocy um. m. wszystkimi spadkobiercami.
Uczestniczyć muszą wszyscy spadkobiercy (w braku choćby jednego um. nieważna); "wszyscy współspadkobiercy" to nie tylko osoby dziedziczące po wspólnym spadkodawcy, ale też spadkobiercy zmarłego współspadkobiercy czy też nabywca udziału spadkowego;
Um. o dział spadku może zostać zawarta w dowolnej formie – wyjątek: gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, a um. tę nieruchomość obejmuje, powinna ona zostać w całości zawarta w formie pisemnej. W takiej sytuacji cała um., a nie tylko postanowienia dotyczące nieruchomości, musza być w formie aktu – w przeciwnym razie cała um. nieważna.
W umowie powinny zostać uregulowane wszelkie wzajemne stosunki spadkobierców odnoszące się do majątku spadkowego (np. ustalenia co do zapisów, ustalenia co do zaliczania darowizn na schedy spadkowe)
Um. o dział spadku może być zawarta w formie ugody sądowej w toczącym się już postępowaniu o dział spadku.
Stosuje się przepisy o wadach oświadczeń woli z tym, że w przypadku błędu wymogi są zaostrzone – uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli może nastąpić tylko wtedy, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który strony uważały za niewątpliwy.
- "stan faktyczny" – szerokie rozumienie, np., nie tylko stan techniczny przedmiotów spadkowych, ale też wielkość udziałów spadkowych, dziedziczność niektórych praw);
- w błędzie muszą być wszyscy zawierający um.; błąd musi być istotny subiektywnie i obiektywnie.
2) Dział sądowy na mocy orzeczenia sądu na podstawie żądania któregokolwiek ze spadkobierców
Z wnioskiem wystąpić może każdy współspadkobierca, nabywca udziału spadkowego oraz ich spadkobiercy.
Sporne czy może wystąpić nabywca udziału w przedmiocie należącym do spadku – SN: tak, jeśli konkretny przedmiot objęty umową zbycia obejmuje cały lub prawie cały spadek, a w okolicznościach sprawy dopatrzyć się można rzeczywistej woli stron zbycia spadku lub udziału w całym spadku.
Wierzyciel spadkobiercy nie może wnosić o dział, ale może w ramach egzekucji doprowadzić do zajęcia uprawnienia dłużnika-spadkobiercy i wykonując zajęte uprawnienie wnieść o dział spadku.
Odpowiednie stosowanie art. 210 – poprzez czynność prawną na czas nie dłuższy niż 5 lat można wyłączyć uprawnienia współspadkobierców do żądania działu
Wniosek o dział przerywa bieg zasiedzenia w stosunku do współspadkobiercy będącego posiadaczem nieruchomości należącej do spadku (wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – nie).
Orzeczenie ma charakter konstytutywny.
Dział częściowy:
Różnice przy umownym i sądowym:
(a) dział umowny – spadkobiercy mogą wedle swego uznania objąć działem cały spadek, bądź ograniczyć objęcie działem tylko niektórych przedmiotów spadkowych. Ograniczenie działu do części oznacza zarówno objęcie działem tylko niektórych przedmiotów spadkowych, jak i przeprowadzenie działu tylko co do niektórych idealnych części spadku.
(b) dział sądowy – obowiązuje zasada, że dział powinien objąć cały spadek. Ograniczenie do części może nastąpić z ważnych powodów. Ważnym powodem może być np. zgodny wniosek wszystkich spadkobierców o dokonanie działu częściowego. Ważność powodów zawsze oceniać należy na tle okoliczności danej sprawy.
Jeżeli po dokonaniu działu (sądowego czy umownego) okazało się, że niektóre przedmioty zostały w nim pominięte lub gdy dokonano jedynie działu częściowego, może dojść do uzupełniającego działu spadku.
Na żądanie 2 lub więcej spadkobierców sąd może wydzielić im schedy spadkowe w całości lub w części w taki sposób, że przyzna im pewien przedmiot lub pewne przedmioty należące do spadku jako współwłasność w określonych częściach ułamkowych. Sąd nie jest związany żądaniem. Może też orzec na skutek takiego żądania pomimo sprzeciwu pozostałych spadkobierców.
Skutki:
Zasady zaliczania darowizn
Dot. tylko dziedziczenia ustawowego;
Jeżeli dział spadku następuje pomiędzy zstępnymi albo zstępnymi i małżonkiem spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn. Wyjątki:
z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia (oświadczenie takie może być zawarte w umowie darowizny, w testamencie, może być odrębnym oświadczeniem woli).
spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego innego niż wskazani powyżej (np. rodzice, rodzeństwo)
nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte (ocenia się w okolicznościach danego przypadku biorąc pod uwagę w szczególności stan majątkowy spadkodawcy i obdarowanego; z reguły będą to prezenty z okazji świąt, urodzin, imienin).
Zaliczanie darowizn wpływa jedynie na ustalenie sched przypadających poszczególnym spadkobiercom. Nie wpływa na skuteczność darowizn, na wysokość udziałów spadkowych ani na odpowiedzialność za długi spadkowe.
- SN: w przypadku małżonka – zalicza się tylko darowizny z okresu trwania małżeństwa, nie wlicza się darowizn z okresu przedmałżeńskiego.
- jeżeli wartość darowizny podlegającej zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W takim wypadku nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny, ani spadkobiercy zobowiązanego do jej zaliczenia.
- dalszy zstępny spadkodawcy, dziedziczący w miejsce wstępnego, obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny uczynionej przez spadkodawcę jego wstępnemu, jak i uczynione przez spadkodawcę na rzecz tego dalszego zstępnego.
- zasady zaliczania darowizn stosuje się odpowiednio do poniesionych przez spadkodawcę na rzecz zstępnego kosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.
Rękojmia
Po dokonaniu działu spadku spadkobiercy są wzajemnie obowiązani do rękojmi za wady fizyczne i prawne według przepisów o rękojmi przy sprzedaży (zarówno przy dziale umownym, jak i sądowym). Jest to jednak rękojmia rozszerzona, gdyż w odniesieniu do wierzytelności spadkowych rozciąga się także na wypłacalność dłużnika.
Linki sponsorowane
RADCA PRAWNY
Obsługa prawna firm
tel. 503-300-503
www.matysiak-radcaprawny.pl |
